Nếu bạn từng sống ở Nhật Bản hoặc là một tín đồ của văn hóa xứ Phù Tang, bàn Kotatsu chắc hẳn là biểu tượng ấm áp nhất hiện lên mỗi khi đông về. Không chỉ là một món đồ nội thất, Kotatsu là trung tâm của sự sum họp, nơi sưởi ấm cơ thể và gắn kết tình cảm gia đình trong những ngày giá rét.
Kotatsu là một chiếc bàn gỗ thấp, phía dưới mặt bàn được gắn một nguồn nhiệt (hiện nay chủ yếu là lò sưởi điện). Điểm đặc trưng nhất là một tấm chăn dày hoặc nệm futon được kẹp giữa khung bàn và mặt bàn để giữ nhiệt không thoát ra ngoài.
Cách sử dụng: Người dùng ngồi trên sàn nhà, đưa chân vào dưới bàn và phủ chăn lên đùi hoặc nửa thân dưới.
Chức năng: Ngoài sưởi ấm, mặt bàn được dùng để ăn uống, làm việc, đọc sách hoặc chơi trò chơi.
Một bộ bàn sưởi hoàn chỉnh thường bao gồm các thành phần chính sau:
Khung bàn và Mặt bàn: Thường cao từ 35 - 50 cm. Mặt bàn có thể tháo rời để kẹp chăn ở giữa.
Bộ phận làm nóng: Lò sưởi điện gắn dưới gầm bàn, có lưới bảo vệ để tránh gây bỏng.
Chăn Kotatsu (Kotatsu-buton): Tấm chăn dày cách nhiệt, giữ ấm cho không gian dưới bàn.
Thảm lót: Được đặt dưới bàn để tạo sự êm ái cho người ngồi.
Zabuton: Đệm ngồi truyền thống của Nhật Bản.
Zaisu: Ghế bệt không chân có tựa lưng, giúp ngồi làm việc lâu không bị mỏi.
Hiện nay có hai loại bàn sưởi chính được sử dụng:
| Loại bàn | Đặc điểm |
|---|---|
| Hori-gotatsu | Bàn đặt trên một hố trũng đào dưới sàn nhà. Người ngồi có thể duỗi chân xuống dưới như ngồi ghế thông thường. Hiện nay khá hiếm, thường thấy trong các nhà cổ. |
| Oki-gotatsu | Bàn đặt trực tiếp trên mặt sàn phẳng. Đây là loại phổ biến nhất trong các căn hộ hiện đại vì tính linh hoạt và dễ di chuyển. |
Thế kỷ 14 (Thời Muromachi): Kotatsu có nguồn gốc từ lò sưởi nấu ăn Irori. Người ta đặt một cái giá gỗ và chăn lên trên lò sưởi để tận dụng nhiệt dư sưởi ấm.
Thế kỷ 17 (Thời Edo): Xuất hiện loại lò sưởi di động sử dụng than củi.
Thế kỷ 20: Lò sưởi điện hồng ngoại ra đời (năm 1957), biến Kotatsu thành vật dụng an toàn và phổ biến toàn quốc như ngày nay.
Tiết kiệm điện năng: Công suất Kotatsu thấp hơn nhiều so với điều hòa hai chiều hay máy sưởi dầu. Chi phí vận hành chỉ khoảng vài cent mỗi giờ.
Chất lượng không khí: Không làm khô da như điều hòa và không có mùi nhiên liệu như lò sưởi dầu/than.
Đa năng: Vào mùa hè, bạn chỉ cần bỏ chăn ra là có ngay một chiếc bàn trà hoặc bàn làm việc thông thường.
Khi chọn mua, bạn cần lưu ý các yếu tố sau:
Hình vuông (75x75cm): Phù hợp cho người độc thân hoặc căn hộ nhỏ.
Hình chữ nhật (105cm - 120cm): Kích thước tiêu chuẩn cho gia đình 2 - 4 người.
Hình tròn/Bầu dục: An toàn cho nhà có trẻ nhỏ vì không có cạnh sắc.
35cm: Nếu bạn chỉ ngồi trên thảm mỏng.
40 - 45cm: Nếu bạn sử dụng thêm đệm Zabuton hoặc ghế Zaisu.
Máy sưởi Halogen: Làm nóng cực nhanh nhưng tuổi thọ trung bình.
Máy sưởi Thạch anh: Làm nóng từ từ, tỏa tia hồng ngoại tốt cho sức khỏe.
Máy sưởi Gốm/Phẳng: Thiết kế mỏng nhất, tiết kiệm điện nhất và tạo nhiều không gian để chân.
Dù Kotatsu rất an toàn, bạn vẫn nên tuân thủ các nguyên tắc sau:
Không ngủ qua đêm dưới bàn: Nhiệt độ duy trì lâu có thể gây mất nước hoặc bỏng nhẹ mà bạn không biết.
Giám sát trẻ em và thú cưng: Tránh để trẻ bò sâu vào gầm bàn nơi gần bộ phận phát nhiệt.
Kiểm tra dây điện: Đảm bảo dây không bị kẹp dưới chân bàn hoặc bị vật nuôi cắn phá.
Không dùng để sấy quần áo: Việc phủ kín quần áo trực tiếp lên lò sưởi có thể gây cháy.
Lời kết: Bàn Kotatsu không chỉ là một thiết bị gia dụng mà còn là "trái tim" của ngôi nhà Nhật Bản trong mùa đông. Nếu bạn muốn mang không khí ấm áp và tiết kiệm điện năng vào không gian sống của mình, Kotatsu chắc chắn là một sự đầu tư xứng đáng.
